JPDijkstraStamboom onderzoek

Onderzoek · Correcties op eerdere publicaties

Rectificaties

Fouten in gepubliceerde genealogieën van Het Bildt, met bewijs uit de akten

Johan Peter DijkstraBijgewerkt 15 minuten lezen

Gedrukte genealogieën worden overgeschreven. Een fout in een Jierboek of een index duikt binnen een paar jaar op in tientallen stambomen op internet, en wordt dan "bevestigd" door die stambomen zelf. Deze pagina zet de punten op een rij waar wij met de oorspronkelijke akten hebben kunnen aantonen dat een publicatie het mis heeft, of zo geschreven is dat ze makkelijk verkeerd gelezen wordt. Bij elk punt staat de scan, zodat iedereen het zelf kan nagaan.

Dit is geen kritiek op de auteurs. De genealogen van twintig en dertig jaar geleden deden hun werk met de hand, in de studiezaal, met uittreksels en kaartjes. Wij hebben nu iets wat zij niet hadden: alle scans thuis op het scherm, handschriftherkenning over tienduizenden bladzijden, en de mogelijkheid om een verwijzing in een voetnoot binnen een minuut na te slaan. Het grootste deel van wat zij schreven klopt; onderaan staat ook wat we nagekeken en juist bevonden hebben.

Elke akte is door ons op de scan gelezen. De archiefstukken liggen bij Tresoar in Leeuwarden: Nedergerecht Het Bildt is toegang 13-07, Nedergerecht Barradeel toegang 13-06, het Hof van Friesland toegang 14. Elk punt is ook verwerkt op de betreffende persoonspagina op WeRelate, met een Nederlandse toelichting.

01Genealogysk Jierboek 2009: Kwartierstaat Van der Mey in parentelen

O. Schutte en Y. Brouwers, "Kwartierstaat Van der Mey in parentelen", Genealogysk Jierboek 2009 (Fryske Akademy), pp. 147-308. Een groot en waardevol artikel over de eerste Hollandse boerenfamilies op Het Bildt. De volgende punten kloppen niet met de akten.

1. De moeder van Aert Claesz (p. 273) - fout (waarschijnlijk)

De publicatie: Aert Claesz, geboren omstreeks 1580, overleden 5 januari 1635, de man van Aeffyen Claes Bartoutsdr, is een "zn. van Claes Stevens d'olde en Marichie Claesdr", de tweede vrouw. Een akte die Marichie als zijn moeder noemt, wordt niet gegeven. Het Genealogysk Jierboek van 1993 (Hellinga) noemt juist de eerste vrouw, Neeltje Willemsdr, overleden vóór 1592.

De akten: in 1606 vraagt Marichie Claes dochter voogden aan voor haar zoon bij Claes Stevens d'oude. Ze noemt maar één kind: een minderjarige Claes. Aert was toen al getrouwd.

"Claes Claesz haer soon bij wijlen Claes Steuens d'olde", 6 oktober 1606

Transcriptie

T'Gerechte vanden Bilt gehoort het versoeck van Marichie Claes dr.
als moeder ende voorstanderse van Claes Claesz haer soon
bij wijlen Claes Steuens d'olde haer overleden man in echte
geprocreert; ende t'consent van Claes Claesz. ende Dirck
Claes Steuensz: heeft d'selve Claes ende Dirck geordonneert
ende geauctoriseert tot curatores [...] Actum vi Octob. 1606.

In hedendaags Nederlands

Het gerecht van het Bildt heeft het verzoek gehoord van Marichie Claes dochter, als moeder en voogdes van Claes Claesz, haar zoon bij wijlen Claes Stevens de oude, haar overleden man, in echt verwekt, en met instemming van Claes Claesz en Dirck Claes Stevensz die beiden tot curatoren aangesteld.

Marichie noemt maar één kind bij Claes Stevens, en dat is nog minderjarig. Een van de voogden is Dirck Claes Stevensz: hij is dus al meerderjarig, en hij is (zie hieronder) een broer van Aert.

Autorisatieboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 26, scan 1 · origineel bij het archief

In 1628 worden Dirck, Aert en Gijsbert Claes uitdrukkelijk gebroeders en ooms genoemd van de weeskinderen van hun overleden broer Willem Claes. Willems dochter heet Neeltie.

"Aert ende Gijsbert Claes zoonen gebroeders als mede oomen", 29 mei 1628

Transcriptie

[...] gesterckt met Dirck Claes haar oom, ende mede
gehoort het consent van Aert ende Gijsbert Claes zoonen
gebroeders als mede oomen [...]

In hedendaags Nederlands

De weeskinderen van wijlen Willem Claes en Trijntie Hendricx dochter (Claes, Ariaentie, Neeltie en Hendrick), bijgestaan door hun oom Dirck Claes, en met instemming van Aert en Gijsbert Claes zonen, gebroeders, eveneens ooms. Aert en Gijsbert worden voogd.

Willem, Dirck, Aert en Gijsbert zijn broers, en in 1628 alle vier volwassen mannen. Het Jierboek zelf (p. 242) noemt ze "Doopsgezinde ooms".

Autorisatieboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 26, scan 102 · origineel bij het archief

En in 1650 gaat de nalatenschap van Dirck Claes Stevens bij testament naar de kleinkinderen van Willem. Claes Aerts, Aerts zoon, ontvangt als voogd van één groep kleinkinderen f 817-18-12; in de rekening van een andere groep heet Dirck "der kindere olde oom" (inv. 35, scans 140-141).

"uijt den sterfhuise ... van Dirk Claes Stevens ... des kinderen bij testamente toegemaect", 1 mei 1650

Transcriptie

[...] uijt den sterfhuise eerste opcomende penningen van
Dirk Claes Stevens de soma van acht hondert seventien
caroli gulden achtien st. twalif pen. - des kinderen
bij testamente toegemaect

In hedendaags Nederlands

Ontvangen uit het sterfhuis, de eerste opbrengst van Dirk Claes Stevens, de som van 817 carolusgulden, 18 stuivers en 12 penningen, door testament aan de kinderen toegewezen.

Rekening van Claes Aerts als voogd over de kinderen van wijlen Claes Willems en Maertie Walings, kleinkinderen van Willem Claes.

Rekeningen en scheidingen Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 36, scan 126 · origineel bij het archief

Conclusie: Willem, Dirck, Aert en Gijsbert waren broers en alle vier volwassen, terwijl het enige kind van Marichie bij Claes Stevens in 1606 nog minderjarig was. Dat past veel beter bij een eerste huwelijk met Neeltje Willemsdr (zoals het Jierboek van 1993) dan bij Marichie. Geen akte noemt Aerts moeder bij naam, dus helemaal gesloten is de vraag niet; maar de stelling van 2009 wordt door de akten niet gesteund en eerder tegengesproken.

2. De rechtszaak om hooi: 1592, niet 1593 (p. 273) - fout (datum)

De publicatie: in 1593 procedeerde Claes Stevens d'oude tegen Hendrick Cornelis van Sint Jacobiparochie over een levering hooi.

De akte: de zaak staat in het rolboek direct na een zitting van [8] mei 1592.

"Claes Steuens z doude ... woenende In Sint Anna parochie", mei 1592

Transcriptie

Claes Steuens z doude Impt contra Hendrick Cornelis zoen gedae
[...] Tusschen Claes Steuens z doude woenende In Sint Anna
parochie Impt. ter eenre, ende Hendrick Cornelisz wt Sint
Jacobs parochie gedae. ter ander zijden

In hedendaags Nederlands

Claes Stevensz de oude, eiser, tegen Hendrick Cornelisz, gedaagde: tussen Claes Stevensz de oude, wonend in Sint Annaparochie, eiser, en Hendrick Cornelisz uit Sint Jacobiparochie, gedaagde, over hooi dat de gedaagde van hem had gekocht.

De zaak staat in het rolboek van 1591-1594 direct na een zitting van [8] mei 1592.

Rolboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 1, scan 87 · origineel bij het archief

3. Lenaert Fransz van der Mey leefde nog in 1616 (p. 167) - aanvulling

De publicatie: Lenaert Fransz van der Mey, schoonzoon van Claes Bartouts, "overl. na 1609".

De akte: op 1 april 1616 staat hij borg voor een schuld van zijn zoon, en zet hij zelf zijn handtekening onder de akte.

"ick Lenert Frans vander Mey woonachtich an St Jacobs Parochije ... voor Frans Lenerts mijn soon", 1 april 1616

Transcriptie

Frans Lenerts voor mij selven ende de rato [...]
geauthoriseert hebben van Dyuer Jelle dr.
mijn ehuysvrouwe doe cont ende bekenne ter oprechter schult [...]
[...] ende tot meerder securiteijt van voors. curatoren hebbe ick Le-
nert Frans vander Mey woonachtich an St Jacobs
Parochije mij borge ende als principale debiteur gestelt
sulcx doen deur desen voor Frans Lenerts mijn soon [...]
[...] op huyden den 1en April
1616. Onderstont Frans X Lenerts eijgen ge-
stelt merck, Lenert Fransz vander Mey
ende G. Loo met hun stracken.

In hedendaags Nederlands

Frans Lenerts, gemachtigd door zijn vrouw Dyuer Jelle dochter, bekent dertig carolusgulden schuldig te zijn aan de curatoren van een weeskind, voor goederen gekocht op een boelgoed, met zijn huis op de dijk bij Sint Jacobiparochie als onderpand. Lenert Frans van der Mey, wonend te Sint Jacobiparochie, stelt zich borg en hoofdschuldenaar voor "Frans Lenerts mijn zoon". Frans tekent met een merk, Lenert met zijn naam.

Ingeschreven in het hypotheekboek op 26 oktober 1616 (folio 345).

Hypotheekboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 90, scans 327-328 · origineel bij het archief

4. Lenaert had een vierde kind: Frans Lenerts van der Mey (p. 167) - aanvulling

De publicatie: drie kinderen uit het eerste huwelijk met Adriaentyen Claes Bartoutsdr: Lysbet, Baertout en Jan.

De akten: de akte van 1616 hierboven noemt "Frans Lenerts mijn soon". Op 30 juni 1617 heet hij voluit Frans Lenerts vander Mey, getrouwd met Dyuer Jelle dochter, en wordt hij curator van haar zus Frouck.

"Frouck Jelle dr. olt in haer 22 jaer ... Frans Lenerts vander Mey haer susters man", 30 juni 1617

Transcriptie

T'Gerechte vanden Bildt gehoort het
versoeck van Frouck Jelle dr. olt in haer 22
jaer ende mede gehoort het consent van
Frans Lenerts vander Mey haer susters
man, heeft diensvolgens [...] geordonneert
ende geauthoriseert den voors. Frans Lenerts tot
curator [...]
[...] Actum den
30en Junij ibid.

In hedendaags Nederlands

Het gerecht van het Bildt heeft het verzoek gehoord van Frouck Jelle dochter, oud in haar 22e jaar, en de instemming van Frans Lenerts van der Mey, de man van haar zuster, en heeft Frans Lenerts tot haar curator aangesteld, om de rekening van haar vorige curatoren Pyter Heeres en Foppe Ockers te ontvangen.

In de kantlijn staat "Frans Lenerts". In de index van AlleFriezen is deze akte samengevoegd met de akte erboven over een heel ander gezin (zie punt 11).

Autorisatieboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 26, scan 50 (linkerbladzijde, onderste akte) · origineel bij het archief

Conclusie: Frans was geen zoon van Adriaentyen: in 1601 deelden alleen Lijff, Baert en Jan in de erfenis van hun grootvader Claes Bartouts (punt 5). Hij was dus een zoon uit Lenaerts tweede huwelijk met Dieucke Jansdr of uit een mogelijk derde met Tetye Jansdr. Frans Lenerts van der Mey staat nu met zijn eigen pagina op WeRelate.

5. De Rollingswier was in 1601 níet van de familie Van der Mey (p. 167) - dubbelzinnig

De publicatie: "1601: Douwe Nijenhuys en His Symonsdr te Leeuwarden kopen 1/3 van een eeuwige rente van 10 goudgld. uit de sate Rollingwier te Minnertsga, de verkopers aanbeërfd van hun grootvader Claes Bartens, welke sate bezit is van de vrouw van Jan Thonisz, van Jan Cornelisz, man van Lijff Lenertsdr, Baert en Jan Lenertsz van der Mey voor 46 goudgld."

Wie dat leest, denkt dat de boerderij van de vrouw van Jan Thonisz én van Jan Cornelisz, Lijff, Baert en Jan van der Mey was. Zo is het ook overgenomen, ook door ons zelf op WeRelate en in ons verhaal over de Rollingswiers.

De akte: de opsomming bestaat uit twee delen. De sate is van de vrouw van Jan Thonisz; de Van der Meys zijn de verkopers van een derde van de rente.

"uut der zaete Rollingawier ... toebehoorende d'huijsvrouw van Jan Thonisz", 1601

Transcriptie

Douwe Nijenhuijs ende His Simons dr. echtel. borgers binnen
Leeuwarden, begeren consent op een gerechte derdepart
van thien golt gulden jaerlicxe eeuwige renthen, die
vercoopers van hun grootvader Claes Bartens
aenbeerft zijn, uut der zaete Rollingawier gelegen tot
Minnertsgae, toebehoorende d'huijsvrouw van Jan Thonisz,
eertijts bij Wopcke Freercx ende nu bij Folckert Heijns
als meijer gebruijckt worden, gecoft ende vercregen
van Jan Cornelisz als man ende voocht van Lijff Lenerts
dr., Baert ende Jan Lenerts vander Meij, voorden
soma van ses ende veertich golt gulden [...]
Aenbegeert op Jan Thonisz
nomine uxoris als naernemer [...] 1601.

In hedendaags Nederlands

Douwe Nijenhuys en His Simons dochter, burgers van Leeuwarden, kopen een derde deel van een eeuwige rente van tien goudgulden, die de verkopers van hun grootvader Claes Bartens hebben geërfd, uit de zate Rollingawier te Minnertsga, die toebehoort aan de vrouw van Jan Thonisz en vroeger door Wopcke Freercx, nu door Folckert Heijns gepacht wordt; gekocht van Jan Cornelisz, als man van Lijff Lenerts dochter, en van Baert en Jan Lenerts van der Meij, voor 46 goudgulden. Jan Thonisz vraagt namens zijn vrouw de naasting.

De eigenares van de grond vraagt de naasting, net als de eigenaars Marten Martens en Rints Tialles in 1611 bij het volgende derde deel. De Van der Meys hadden alleen de rente.

Proclamatieboek Nedergerecht Barradeel, Tresoar toegang 13-06, inv. 81, scan 34 · origineel bij het archief

6. "Wopke Fercx sate" is de Rollingswier (p. 269) - aanvulling

De publicatie: in 1611 verkoopt Bartout Claesz, de zoon van Claes Bartouts, een derde van een rente van tien goudgulden "uit Wopke Fercx sate te Minnertsga". Het verband met de Rollingswier wordt niet gelegd.

De akte: de akte van 1601 (punt 5) noemt Wopcke Freercx als vroegere pachter van de Rollingawier. Het is dezelfde rente van tien goudgulden van Claes Bartouts. Wopke Fercx sate is dus de Rollingswier, genoemd naar de pachter. In 1611 was de boerderij van Marten Martens en Rints Tialles, de ouders van Jan Martens (zie De Rollingswiers).

02D. Zwart, boerderijgeschiedenis van Het Bildt (Bildtse plaatsen, Bildtse Post 2004-2006)

7. Dirck Claes Stevens was geen zoon van Claes Stevens de Jonge - fout

De publicatie: in de boerderijgeschiedenis van Douwe Zwart (over de sate De Vogel) is Dirck Claes Stevens een zoon van Claes Stevens de Jonge (overleden 1611) en Antie Harrents.

De akten: zie punt 1. In 1606 is Dirck al meerderjarig en voogd van een zoon van Claes Stevens d'oude; in 1628 is hij oom van de wezen van Willem Claes, samen met Aert en Gijsbert Claes, gebroeders; in 1650 gaat zijn nalatenschap naar Willems kleinkinderen en heet hij hun "olde oom". In 1626 was Willem Claes bovendien neef van de wezen van Harrent Claes, een zoon van de Jonge (Jierboek 2009, p. 224), en dus geen zoon van de Jonge zelf.

Conclusie: Dirck was een zoon van Claes Stevens d'oude, broer van Willem, Aert en Gijsbert. Zwarts tekst over de boerderij zelf blijft waardevol.

8. Olphert Heeresz en Lutgher Hendrixdr kregen niet vier kinderen samen - fout

De publicatie: Bildtse plaatsen nr. 25 (Bildtse Post, 22 juni 2005, online bij de Erfgoed Fundaasje) over het Zwart Kruis: Olphert Heeresz trouwde op 6 december 1613 voor het gerecht met Lutgher Hendrixdr. "Dit echtpaar kreeg vier kinderen: Heere, Neeltie, Waling en Jacob."

De akte: het huwelijk van 1613 klopt (AlleFriezen, frl:926c05f3). Maar op 16 november 1634 krijgen de vier kinderen van wijlen Neeltie Olpherts bij Cornelis Sijmens voogden. De oudste, Neeltie Cornelis, is dan "in haer 25ste jaer", dus 24 jaar oud en geboren omstreeks 1610. Haar moeder Neeltie Olpherts is dan uiterlijk rond 1585 geboren, bijna dertig jaar vóór het huwelijk met Lutgher. Voogden worden "Heere ende Waling Olpherts soonen", volgens de laatste wil van hun vader, "d'assessor Olphert Heeres". In een akte van een paar dagen eerder (frl:62957771) is Luttger Hendrix erfgenaam "mede voor haar kinderen" en Heere Olpherts afzonderlijk erfgenaam.

"Neeltie Cornelis dr. olt in haer 25ste jaer", 16 november 1634

Transcriptie

D. Assesseur Willem Dircx gehoort hebbende
het versoeck van Neeltie Cornelis dr. olt in
haer 25ste jaer & Trijntie Cornelis dr.
olt in haer 23ste jaer voor haer selven
ende van weegen Antie Cornelis dr. olt ontrent
14 jaer, ende Aeffie Cornelis dr. olt 12
jaer haer susters, alle naegelaten
kinderen van w. Neeltie Olpherts dr. bij Cornelis
Sijmens in echte geprocreert, gesterckt met
den selven Cornelis Sijmens haer vader; ende
mede gehoort het consent van Heere ende Waling
Olpherts soonen: heeft deselve volgens de gemelte
assesseur, deselve Heere ende Waling
Olpherts tot bevestinge van w. d'assesseur
Olphert Heeres uijterste ende laeste wille
geordonneert & geauctoriseert tot curatoren
over de voorsz. vier kinderen, ende haer
bestevaders goederen [...] Actum den 16. 9bris 1634.

In hedendaags Nederlands

De assessor Willem Dircx heeft, op verzoek van Neeltie Cornelis dochter, in haar 25ste jaar, en Trijntie Cornelis dochter, in haar 23ste jaar, voor zichzelf en voor hun zusters Antie (ongeveer 14) en Aeffie (12), alle nagelaten kinderen van wijlen Neeltie Olpherts dochter bij Cornelis Sijmens, en met instemming van Heere en Waling Olpherts zonen, volgens de laatste wil van wijlen de assessor Olphert Heeres die Heere en Waling Olpherts benoemd tot curatoren over de vier kinderen en over de goederen van hun grootvader.

Een kleindochter van 24 in 1634 betekent een dochter die uiterlijk rond 1585 geboren is. Neeltie kan dus geen kind van het huwelijk van 1613 zijn. Leeftijden: "in haer 25ste jaer" is 24 jaar oud.

Autorisatieboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 26, scan 124 · origineel bij het archief

Conclusie: Olphert Heeresz was eerder getrouwd. Neeltie, Heere en waarschijnlijk ook Waling (getrouwd 1627) zijn kinderen uit dat eerste huwelijk; alleen Jacob (getrouwd 1643) kan een zoon van Lutgher zijn geweest. Op WeRelate: Olphert Heeresz.

9. Antie Pijtters was niet "slechts een jaar" getrouwd met Waling Buwes - fout

De publicatie: Bildtse plaatsen nr. 16 (Bildtse Post, 20 april 2005, online): "Antie Pijtters was slechts een jaar getrouwd geweest met Waling Buwesz. In 1666 trouwde ze opnieuw, nu met Waling Barthoutsz." In een Friestalige tekst (bron niet gevonden) wordt daarop voortgebouwd: Waling Buwes en Waling Barthouts zouden één man zijn, en een van de twee trouwakten zou verschreven of veranderd zijn.

De akten: Antie trouwde met Walingh Bouwes in St. Jacobiparochie op 21 januari 1655 (frl:8f3094e5). Waling Buwes leefde nog in 1661 en 1662: hij was curator over de kinderen van zijn zuster Maertie Buwes en, samen met Claes Daems "aen olde dyke", over Trijn Clases. Op 1 juli 1666 trouwde Antie met Walingh Bartouts, als "weduwe van Walingh Buis" (frl:7ef05546).

"Waling Buues requireerde", maart 1661

Transcriptie

Claes Jobs oud int 8. jaer, Rinsie
Jobs int 4e en Jobie Jobs int 2e jaer olt,
nagelaten weeskinderen van w. Job
Cornelis by Maertie Buues in echte getogen,
gesterckt mette selve requiranten
contra
Waling Buues requireerde

In hedendaags Nederlands

Claes Jobs, in zijn 8ste jaar, Rinsie Jobs, in haar 4de, en Jobie Jobs, in haar 2de jaar, nagelaten weeskinderen van wijlen Job Cornelis bij Maertie Buwes, verzoekers, tegen Waling Buwes, die tot curator wordt benoemd voor de scheiding van de vaderlijke goederen.

Zes jaar na het huwelijk van 1655 leeft Waling Buwes nog en treedt hij op voor de kinderen van zijn zuster. Een jaar later (inv. 26, scan 196) is hij weer curator, nu met Claes Daems, beiden "aen olde dyke".

Autorisatieboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 26, scan 192 · origineel bij het archief

Conclusie: het eerste huwelijk duurde ongeveer elf jaar (1655 tot vóór juli 1666). Waling Buwes en Waling Bartouts waren twee verschillende mannen, in twee afzonderlijke inschrijvingen; een verschreven jaartal verklaart dit niet. Zwarts artikel blijft waardevol: het citeert ook de akte waarmee Antie in 1666, als "wedue wijlen Waling Buwes", een boerderij aan de Kadal kocht. Op WeRelate: Antie Piters en Waling Buwes.

03Collectie Nieuwland (Tresoar)

10. Lenaert Fransz van der Mey "overl. voor 1592" - fout

De publicatie: de index op de collectie Nieuwland (Bevolking Tietjerksteradeel e.o., toegang 1730, op AlleFriezen) noemt Lenart Fransz van der Mey "overl. voor 1592", met als bron "autor. BIL 31 jan. 1592", en "geboren ca. 1545".

De akte: de akte van 31 januari 1592 spreekt van de voogden over "Lenardt Fransz kynderen". Er staat niet dat hij overleden is, en hij leefde nog in 1616 (punt 3). Het geboortejaar "ca. 1545" heeft geen bron.

"Ariaen ende Bartout Bartouts soenen als vmonden over Lenardt Fransz kynderen", 31 januari 1592

Transcriptie

Ariaen ende Bartout Bar-
touts soenen als vmonden
over Lenardt Fransz
kynderen Impten
Contra
Dirck Jan Govertsz ende
Trijn Hansedr echte luyden gedaegden
ende contumacerenden

In hedendaags Nederlands

Ariaen en Bartout Bartouts zonen, als voogden over de kinderen van Lenardt Fransz, eisers, tegen Dirck Jan Govertsz en Trijn Hans dochter, echtelieden, gedaagden die niet verschenen. Het gerecht veroordeelt de gedaagden tot betaling van vierhonderd carolusgulden met rente.

De voogden zijn halfbroers van grootvader Claes Bartouts. Er staat "kynderen", niet "weeskinderen van wijlen".

Rolboek Nedergerecht Het Bildt, Tresoar toegang 13-07, inv. 1, scan 66 · origineel bij het archief

04Indexen van AlleFriezen

11. Twee akten van 30 juni 1617 samengevoegd tot één record - fout

De index: het record Nedergerecht Het Bildt, Autorisatieboek, 30 juni 1617 (frl:1ea87007) noemt in één akte Aeffke Cornelis, haar overleden man Lenert Cornelis van der Mey en hun zes kinderen, én Frouck Jelles, Frans Lenerts Mey, Pyter Heeres en Foppe Ockers.

De scan: op de bladzijde staan twee aparte akten van dezelfde dag. De eerste gaat over de weeskinderen van Lenert Cornelis van der Mey, met Daem Cornelis Damis als curator; de tweede over Frouck Jelle dochter met haar zwager Frans Lenerts van der Mey als curator (punt 4). Wie op de index vertrouwt, maakt Frans Lenerts tot familie of voogd van het verkeerde gezin.

12. "Lenaert Frans van der Hey" (Quaclappen 1579) - fout (spelling)

De index: Hof van Friesland, Quaclappen, deel 16698, folio 94: "Lenaert Frans van der Hey". Op de scan staat duidelijk vander Mey, eiser tegen Claes Barthoutsz, zijn schoonvader. Wie op "van der Mey" zoekt, vindt dit record niet.

13. Grytie Wygers in een akte van 1688, acht jaar na haar dood - fout

De index: het record Hypotheekboeken Tietjerksteradeel, akte van 20 april 1688 (frl:885f1bfb): "Marten Jansen te Oenkerk, mede voor zijn vrouw Ludske Lammerts, verklaart £ 90 schuldig te zijn aan Waetse Pyters en Grytie Wygers, el. te Wanswerd, wegens koop van een paard". Wie dit leest, denkt dat Grietje Wygers in 1688 nog leefde.

De akten: Grietje Wygers is overleden in 1680, vóór 29 december, toen haar boedel werd geïnventariseerd. Watse Pyters ging in 1682 in Oenkerk in ondertrouw met Imck Dircks uit Wanswerd. Op de scan staat bij de akte van 1688 geen naam van de vrouw, alleen "Waetse Pyters cum uxore tot Wanswert" (met zijn vrouw, te Wanswerd): dat is Imck Dircks. Direct boven deze akte, op dezelfde dag (21 januari 1689) ingeschreven, staat een obligatie van 1 mei 1680 aan "Waetse Pyters en Grytie Wygers echteluyden" te Oenkerk. De indexeerder heeft de naam van Grytie uit die akte meegenomen naar de volgende.

"Waetse Pyters cum uxore tot Wanswert", ingeschreven 21 januari 1689

Transcriptie

Op heden de 21 January 1689 is geregistreert als hier
te regter zijde navolgende Oblig.
Marten Jansen wonende tot Oenkerck voor mij en
als man en voogd over Ludske Lammerts bekenne
en declare oprechtelijck schuldigh te wesen Waetse
Pyters cum uxore tot Wanswert de so[mm]a van negentigh
Car[oli] gl. ... herkomende ter sake coop
en leverantie van een grauwe merrye bij mij in den
Mey 1687 ...

In hedendaags Nederlands

Op 21 januari 1689 is de volgende obligatie ingeschreven. Ik, Marten Jansen, wonend te Oenkerk, voor mijzelf en als man en voogd van Ludske Lammerts, verklaar oprecht schuldig te zijn aan Waetse Pyters en zijn vrouw te Wanswerd de som van negentig carolusgulden, wegens de koop en levering van een grauwe merrie in mei 1687.

De vrouw van Waetse wordt niet bij naam genoemd. Op de linkerbladzijde van dezelfde scan staat de obligatie van Joannes Fransen en Jaedt Martens van 1 mei 1680, wél aan "Waetse Pyters en Grytie Wygers echteluyden mede aldaer" (Oenkerk); daaruit komt de naam in de index.

Hypotheekboeken Tietjerksteradeel, Tresoar toegang 13-38, inv. 97, scan 443 · origineel bij het archief

05Nagekeken en juist bevonden

Ook dit is nuttig om te weten: de volgende verwijzingen in het Jierboek 2009 hebben wij op de scan nagelezen, en ze kloppen.

  • 1592: voogdij over het kind van Marytgen Remmelts bij wijlen Claes Bartouts (Het Bildt inv. 1, scan 70; Jierboek: "BIL A1 69v").
  • 1592: Ariaen en Bartout Bartouts als voogden over de kinderen van Lenaert Fransz (inv. 1, scan 66; "BIL A1 65"), afgezien van het woord "weeskinderen".
  • 1606: lening van zeshonderd gulden van Jan Lenerts van der Mey en Neeltie Joostedr bij het weeshuis van Harlingen, met als borgen burgemeester Adriaen Bartouts, Bartout Bartouts en Claes Hendricx (inv. 90, scan 309; "BIL N1 326v"). De obligatie is van 1606 en werd in 1616 in het hypotheekboek overgeschreven.
  • 1661: scheiding van Claes Bartouts met zijn kinderen (inv. 36, folio 178).
  • Het eerste huwelijk van Barthout Willems "ca. 1520" (p. 266).

06Hoe deze fouten gevonden zijn

Dit onderzoek is samen gedaan door Johan Dijkstra en Claude, een AI-assistent van Anthropic. Johan bouwt al twintig jaar aan deze stamboom, kent de families, de dorpen en de boerderijen van Het Bildt, en stelde de vragen die ertoe deden: klopt dat wel, wie was de moeder van Aert, waar komt die rente vandaan? Claude deed het zware leeswerk. Zo ging het in de praktijk:

  1. De boeken binnenhalen. Van het Nedergerecht Het Bildt staan bij Tresoar ongeveer negentig boeken online: rolboeken, autorisatieboeken (voogdijen), weesrekeningen en hypotheekboeken vanaf 1591, samen ruim twintigduizend scans. Die zijn alle op volle resolutie gedownload, net als de proclamatieboeken van Barradeel.
  2. Transcriberen met Loghi. Al die scans zijn op een eigen computer door Loghi gehaald, de open-source handschriftherkenning van het KNAW Humanities Cluster. Dat levert per bladzijde een ruwe tekst op. Die tekst is lang niet foutloos ("Clacs bartonwsz" voor Claes Bartoutsz), maar hij maakt het mogelijk om in tienduizenden bladzijden te zoeken naar namen, met alle spellingsvarianten.
  3. Zoeken en vinden. In die teksten is gezocht naar de personen uit de Jierboeken en de stambomen. Ook de voetnoten van het Jierboek zelf zijn gevolgd: "BIL A1 69v" bleek scan 70 van het eerste rolboek te zijn.
  4. Op de scan lezen. Elke vondst is daarna op de scan zelf gelezen, niet op de ruwe tekst van Loghi. Waar een woord onzeker is, staat dat erbij. De scans staan op deze pagina, zodat iedere lezer kan nagaan of de lezing klopt.
  5. Vergelijken. De akten zijn naast de publicaties gelegd: de Jierboeken, de boerderijgeschiedenis van Douwe Zwart, de indexen van AlleFriezen en de collectie Nieuwland. Waar ze verschillen, is gekeken wat de akten samen zeggen: wie wanneer meerderjarig was, wie wiens oom of zwager heet, wie erft van wie.
  6. Conclusies trekken. Pas als meerdere akten dezelfde kant op wezen, is iets een "fout" genoemd. Waar het bewijs niet sluitend is (zoals bij de moeder van Aert Claesz), staat dat er eerlijk bij.
  7. Vastleggen. Elke correctie is verwerkt op de persoonspagina's op WeRelate, met bron en scan, en in deze lijst.

Een paar van deze punten had niemand twintig jaar geleden kunnen vinden zonder dagen in de studiezaal: de akte van 1616 bijvoorbeeld staat in een hypotheekboek waarin niemand naar Lenaert zou zoeken. Met de computer is het zoeken snel geworden. Het nadenken, vergelijken en afwegen is mensenwerk gebleven, en dat hebben we samen gedaan.

07Verantwoording

Deze lijst groeit met het onderzoek. Elk punt is verwerkt op de persoonspagina's op WeRelate, met de volledige bronvermelding en een Nederlandstalige alinea "Opmerking over gepubliceerde genealogieën". Wie een fout in deze lijst vindt, of een akte die een van de conclusies omverwerpt: graag.

Zo verwijst u naar dit verhaal

Johan Peter Dijkstra, “Rectificaties”, JPD Stamboom, bijgewerkt 20 november 2026, https://stamboom.jpdijkstra.nl/verhalen/rectificaties/

Wijzigingen

  • 20 november 2026: punt 13 toegevoegd (AlleFriezen-index hypotheekboeken Tietjerksteradeel: Grytie Wygers in 1688).
  • 19 november 2026: twee punten toegevoegd uit de reeks Bildtse plaatsen van D. Zwart (8: Olphert Heeresz, 9: Antie Pijtters en Waling Buwes); de latere punten zijn doorgenummerd.
  • 18 november 2026: eerste versie, tien punten (Genealogysk Jierboek 2009, D. Zwart, collectie Nieuwland, AlleFriezen).