JPDijkstraStamboom onderzoek

Onderzoeksverhaal · De Feringa-lijn

Feringa

Een naam uit het Westerkwartier

Johan Peter DijkstraBijgewerkt 25 minuten lezen

In april 2010 schreef Jan Feringa op zijn weblog een stuk met de titel "Verschillende families met de naam Feringa". Hij liet zien dat de naam al eeuwen oud is, dat hij in een klein gebied tussen Kollum en Noordhorn ontstond, en dat de mensen die hem dragen lang niet allemaal familie van elkaar zijn. Dat stuk is het vertrekpunt van deze reeks. Zestien jaar later weten we meer: over de heerd waar de naam vandaan komt, over de oudste naamdragers, en over de voorvaders van mijn eigen Feringa's.

Deze pagina gaat vooral over de oorsprong van mijn eigen lijn: de Feringa's van Grijpskerk, de familie van mijn overgrootvader Gerard Evert Feringa. De andere families, de heerden en borgen, en de vraag welke takken familie van elkaar zijn, staan op aparte pagina's. Die vindt u in het menu en onderaan deze pagina.

01De naam: een heerd, geen stamvader

Feringa is een Groninger naam van het oude type: een naam op -a of -e die eerst bij een boerderij hoorde, een heerd, en daarna bij de mensen die er woonden of er vandaan kwamen. De oudste schrijfwijzen zijn Feringe en Feringhe; daarnaast komen Feringha, Feeringa, Ferenga en het Drentse Verynge voor.

De oudste plaats die de naam draagt, is de Feringe heert in Lutkeghaste: in oktober 1540 woonde daar Yaert Feringe met haar kinderen, en had Iwe Feringe er een aandeel in. Rond 1600 heten twee heerden tussen Visvliet en Lutjegast Noorder Feringa en Zuider Feringa, en bij Grootegast lag een Feringestede die later de borg Feringa werd. Mensen die "van Feringe" kwamen, kregen die naam mee. Daarom hoeven niet alle Feringa's één stamvader te hebben. De heerden en borgen staan uitgebreid op Heerden en borgen.

Het land van de Feringa's: het noordelijk Westerkwartier en de Friese grens. Grote gouden stippen: woonplaatsen van mijn eigen lijn (1685-1884). Blauwe stippen: heerden en borgen met de naam Feringa (Noorder Feringa bij benadering). Kleine stippen: plaatsen uit de oudste vermeldingen en van de andere takken. Klik op een stip voor uitleg.

Opvallend is hoe klein het gebied is. Op een paar uitzonderingen na komen alle oude Feringa's uit de dorpen tussen Kollum en Noordhorn: Visvliet, Lutjegast, Grijpskerk, Niehove, Oldehove, Noordhorn, en over de Friese grens Burum en Kollum. Jan Feringa merkte dat in 2010 al op. De archiefstukken die sindsdien zijn gelezen, bevestigen het.

02De oudste vermeldingen in het kort

Jaar Wie of wat Waar Bron
1494 Johan Verynge (Drentse naamgenoot) Ees Groninger Archieven, toegang 172, inv. 105
jan. 1508 Meyne Feringe, geschil over een dijk Visvlieter zijl, Langewold Charterboek van Friesland II, p. 258
1538 Taede, weduwe van Meyne Feringe Noordhorn Groninger Archieven, toegang 1377, inv. 89
1539 (of ca. 1555) Paebe Feringe, grietman van Langewold Lukaswolde Groninger Archieven, toegang 626, inv. 88
okt. 1540 Iwe en Yaert Feringe, Feringe heert Lutjegast Groninger Archieven, toegang 1377, inv. 89
11 nov. 1561 Ile Feringa, voogd Visvliet Tresoar, Hof van Friesland, inv. 16692 fol. 236v
1588-1589 Jelte Feringha x Griet Sygerts; wijlen Wege Feringa Visvliet Tresoar, Hof van Friesland, inv. 16703
1596 heerd noorder ffeeringa bij Visvliet, onder Lutjegast Groninger Archieven, toegang 136, inv. 1687
1609 Bawke Feringa x Frouwke Reijnerts Groningen, afgekondigd te Visvliet Groninger Archieven, toegang 124, inv. 158 fol. 77
1634 Jie (Ye) Feringa, voogd van Ecke Jansz Burum, Kollumerland Tresoar, Nedergerecht Kollumerland

Alle stukken, met scans en transcripties, staan op De oudste vermeldingen.

03Mijn lijn, van zoon naar vader

Mijn overgrootvader Gerard Evert Feringa werd op 6 april 1889 geboren in Herbaijum bij Franeker. Zijn vader was hoofdonderwijzer in Harlingen. Maar de familie kwam uit Groningen: uit Grijpskerk, en daarvoor uit Niehove, Kommerzijl, Oldehove en Lutjegast. Hieronder de mannen van de lijn, met de akte die elke stap draagt.

Gen. Man en vrouw Gegevens Bewijs voor de stap naar de vader
1 Gerard Evert Feringa x Eelkje Hiemstra geb. Herbaijum 6 apr. 1889, tr. Franekeradeel 12 mei 1913, overl. Dokkum 6 sep. 1960 geboorteakte Franekeradeel 1889 nr. 38 noemt de ouders bewezen
2 Gerrit Everts Feringa x Johanna Petronella Poederbach geb. Grijpskerk 21 nov. 1849, hoofdonderwijzer, tr. Harlingen 22 okt. 1879, overl. 's-Gravenhage 16 sep. 1923 geboorteakte Grijpskerk 1849 bewezen
3 Gerrit Everts Feringa x Grietje Simons van der Molen geb. Grijpskerk 1 mrt. 1824, winkelbediende, tr. Grijpskerk 22 nov. 1848, overl. Grijpskerk 31 okt. 1849 overlijdensakte 1849 noemt vader Evert Gerrits Feringa bewezen
4 Evert Gerrits Feringa x Antje Jans de Waard ged. Munnekezijl 15 jul. 1798, grofsmid, winkelier, koopman, overl. Grijpskerk 8 okt. 1884 doop Munnekezijl 1798 bewezen
5 Gerrit Everts Feringa x Antje Sijtsma ged. Niehove 19 dec. 1777, smid, tr. 1798, overl. Grijpskerk 8 feb. 1853 doop Niehove 1777 bewezen
6 Evert Jacobs x Renske (Reintje) Gerrits ged. Grijpskerk 31 jan. 1740, smid te Kommerzijl, tr. Grijpskerk 14 mei 1775, overl. vóór 17 apr. 1791 doop Grijpskerk 1740 bewezen
7 Jacob Eckes x Freeke Everts ged. Oldehove 13 mrt. 1696, tr. Niehove 12 apr. 1722, twaalf kinderen 1723-1742 doop Oldehove 1696, vader Ecke Jacobs bewezen
8 Ecke Jacobs x Anje Tijmens tr. Oldehove 31 mrt. 1695, carspelman van Niehove 1702-1704, overl. Kommerzijl vóór 1721 patroniem Jacobs, tijd en plaats; geen akte noemt zijn vader waarschijnlijk
9 Jacob Eckes x Neel lidmaat Lutjegast juni 1685, begr. Lutjegast 6 mrt. 1691 patroniem Eckes; broers Reinder en Klaas Eckes in hetzelfde dorp waarschijnlijk
10 Ecke alleen bekend uit de patroniemen van zijn zoons wie hij was, is open hypothese

Twee dingen vallen op. Ten eerste het vaste patroon van de namen: Gerrit Everts en Evert Gerrits wisselen elkaar vier generaties lang af, en daarvoor Jacob Eckes en Ecke Jacobs. Ten tweede het ambacht: drie generaties smeden, in Kommerzijl en Grijpskerk, en daarna winkeliers en een onderwijzer. Gerrit Everts van generatie 3 overleed op 31 oktober 1849, drie weken voordat zijn zoon werd geboren. Die zoon kreeg zijn naam.

04Lutjegast, 1685: het begin van de bewezen lijn

Het kerkboek van Lutjegast begint in 1684. In het eerste jaar staan drie mannen met het patroniem Eckes op de lijst van lidmaten: Reinder Eckes op 5 oktober 1684, en in juni 1685 zijn vrouw Aefke Ritskes en Jacob Eckes met zijn vrouw. Klaas Eckes woont er vanaf 1696 en laat er negen kinderen dopen. Andere Eckes komen in het Westerkwartier in die jaren nauwelijks voor. Het zijn dus vrijwel zeker drie broers, zoons van een Ecke.

Nieuwe lidmaten van Lutjegast, juni 1685

Transcriptie

Juni · Popke Jans na belijd. gest. ao 1719
· Aefke Ritskes huisvrouw van de E.(?) Reinder Eckes met attest van [doorgehaald] gest.
· Aeltjen Hindricks met attest van Groningen ...
· Jacob Eckes en sijn H.vrouw met attest. a. gest. b. gest. 1698

In hedendaags Nederlands

In juni 1685 worden Jacob Eckes en zijn vrouw lidmaat van de kerk van Lutjegast, met een attest (een bewijs van lidmaatschap van een andere gemeente). Bij beiden is later "gestorven" bijgeschreven, bij de vrouw met het jaar 1698. Aefke Ritskes, de vrouw van Reinder Eckes, komt ook met een attest.

Bij de meeste nieuwe leden schreef de predikant op waar het attest vandaan kwam: Groningen, Oxwerd, Burum. Bij Jacob Eckes niet. Bij Aefke Ritskes wel, maar dat woord is doorgehaald. Het lijkt op Niekerk; Visvliet is ook gelezen. Zeker is het niet. Waar Jacob vandaan kwam, zegt dit boek dus niet.

Groninger Archieven, toegang 124 (DTB Groningen), inv. 270, kerkboek Lutjegast, fol. 4. Index: gra:a7498874

Jacob Eckes leefde daarna nog zes jaar. Hij werd op 6 maart 1691 in Lutjegast begraven. Zijn weduwe Neel volgde op 21 maart 1698.

Begraven te Lutjegast, 6 maart 1691: Jacob Eckes

Transcriptie

Jacob Eckes

Groninger Archieven, toegang 124, inv. 270, kerkboek Lutjegast, begraven 1689-1693. Index: gra:4a4efb59

05Oldehove, 1695: Ecke Jacobs

De volgende stap staat in het doop- en trouwboek van Oldehove. Op 31 maart 1695 wordt daar het huwelijk aangetekend van Ecke Jacobs, van Oldehove, en Anje Tijmens van Niehove. Kort daarna worden ze allebei als volwassene gedoopt, en op 13 maart 1696 laten ze hun zoon Jacob dopen. Dat is generatie 7, de man van de twaalf kinderen.

Dat Ecke Jacobs de zoon is van Jacob Eckes van Lutjegast, staat in geen akte. Het steunt op drie dingen: zijn patroniem Jacobs, de naam Ecke die precies past bij een kleinzoon van een Ecke, en de tijd: Jacob Eckes stierf in 1691, vier jaar voordat Ecke trouwde. Ecke noemde zijn eigen zoon Jacob. Dat is het gewone patroon: de oudste zoon heet naar de vader van de vader.

Ecke Jacobs ging later in Niehove en Kommerzijl wonen. In 1702-1704 was hij een van de carspelluiden van Niehove: in 1704 tekende hij met de anderen een verzoek tegen de aanstelling van een nieuwe rechter. Hij overleed vóór 1721; in de lidmatenlijst van Niehove van dat jaar staat Anje Timens wed. van Ecke Jacobs.

Niehove, 1704: Ecke Jacobs onder de carspelluiden

De carspelluiden (stemgerechtigde boeren van het kerspel) van Niehove maken bezwaar tegen de aanstelling van een nieuwe rode (dorpsrechter). Ecke Jacobs is een van hen. Hij hoorde in 1704 dus bij de gezeten boeren van Niehove.

Groninger rechtbankstukken (Hoofdmannenkamer), request van de carspelluiden van Niehove, 1704; scan via FamilySearch. Zie de bronnen op Person:Ecke Feringa (1) voor de precieze verwijzingen.

06Wanneer de naam Feringa in de familie komt

In de akten van 1684 tot 1742 heet niemand in deze lijn Feringa. Ze heten Jacob Eckes, Ecke Jacobs, Jacob Ekkes, Evert Jacobs. De oudste akte die de naam aan deze familie geeft, is de begrafenis van Timen Feringa in de stad Groningen in 1764: dat is Tymen Eckes, een broer van Jacob van generatie 7. In mijn eigen lijn staat de naam in de index al bij de doop van Gerrit Everts in Niehove in 1777; of het doopboek hem zelf zo noemt, of dat de index hem heeft toegevoegd, is nog na te kijken. Rond 1810 is hij vast: in 1810 staat Gerrit Everts Feringa al in een doopakte, en in 1813 schrijft de burgerlijke stand Gerrit Everts Ferenga.

Waarom ze die naam kozen, staat nergens. In Lutjegast, waar Jacob Eckes in 1685 woonde, liepen in dezelfde jaren al andere Feringa's rond: Nittert Jeltes Feringa trouwde er in 1689, Jelte Jacobs Feringa in 1700. Het dorp had de Feringe heert (1540) en de heerden Noorder en Zuider Feringa, en vanaf 1719 woonden er de jonkers De Hertoghe "van Feringa". De naam lag daar dus voor het oprapen. Of Jacob Eckes zelf van een Feringa-heerd kwam, weten we niet.

07Wie was Ecke, de vader van Jacob Eckes?

Hier houdt het bewijs op. Ecke staat alleen in de patroniemen van zijn zoons. Lutjegast heeft pas vanaf 1684 kerkboeken, Oldehove vanaf 1661 en Niehove vanaf 1721. Wie vóór 1684 in Lutjegast woonde en daar stierf, laat in de kerkboeken geen spoor na. Toch zijn er twee mannen die in aanmerking komen. Ze zijn allebei met de hand in de akten gevonden, niet in de index.

Ecke Peters van Niekerk

In Niekerk, op zo'n acht kilometer van Lutjegast, woonde vanaf ten minste 1653 een Ecke Peters. Op 10 april 1653 staat hij bovenaan de lidmaten bij het eerste avondmaal van de nieuwe dominee Picardt, zonder attest: hij woonde er dus al. Zijn vrouw Weefke Meertens werd lidmaat op 17 juli 1653. Ze werd op 5 januari 1667 begraven.

Niekerk, 5 januari 1667: Weefke Meertens, de vrouw van Ecke Peters

Transcriptie

Den 5 Januarij is in den Heere gerustet Weefke Meertens d'huisfrouw van d'E. Ecke Peters.

"d'E." staat voor de Eerbare: een aanspreekvorm voor gezeten boeren. Op dezelfde bladzijde staat in 1665 het overlijden van een dochtertje van Tamme Popkes en Geertjen Eckes.

Groninger Archieven, toegang 124, kerkboek Niekerk, inv. 303 fol. 86. Index: gra:7308268a

In Niekerk woonde ook een Geertjen Eckes, getrouwd met Tamme Popkes van Westeremden. Haar eerste dochter na de dood van Weefke Meertens heette Weefke (1671), een zeldzame naam. En in november 1686 trad Ecke Peters op als voogd van moederszijde over de kinderen van wijlen Tamme Popkes en Geertjen Eckes. Daarmee is Geertjen vrijwel zeker zijn dochter.

Groningen, 9 november 1686: Ecke Peters voogd over de kinderen van Geertjen Eckes

Transcriptie

Martis den 9. Novemb. 1686.
Op het ingediende ... bij Ubbo Jansen, Doede Doedens en Nonno Popkens als voorstanderen over de minderjaerige kinderen van wijlen Sicco Memmes en Trijntien Daes, ... Noch Nonno Popkens Rekemester [en] Ecke Peters als voormont en vooghd over de kinderen van wijlen Tammo Popkes en Geertijn Eckes ...

In hedendaags Nederlands

Dinsdag 9 november 1686. Vier groepen erfgenamen vragen samen toestemming om een heerd te verkopen. Een daarvan: Nonno Popkens, rekenmeester, en Ecke Peters, als voogden over de kinderen van wijlen Tammo Popkes en Geertjen Eckes.

Een weeskind kreeg een voogd van vaderszijde en een van moederszijde. Nonno Popkens was een broer van Tammo; Ecke Peters stond dus aan de kant van Geertjen. De heerd lag te Bettewehr in Oost-Friesland en was erfgoed van de familie Popkes.

Groninger rechtbankstukken (Luitenant en Hoofdmannen), p. 316, 9 november 1686 (oude stijl). Scan: FamilySearch 3:1:3QHV-L3VW-V7VJ

Is Ecke Peters ook de vader van Jacob, Reinder en Klaas Eckes? Daarvoor is geen akte gevonden. Voor pleit: de naam Ecke is in deze streek zeldzaam, Niekerk ligt naast Lutjegast, Geertjen en de Lutjegaster broers zijn van dezelfde generatie, en Klaas Eckes noemde in 1714 een dochter Geertje, na de dood van Geertjen Eckes (1700). Tegen pleit: bij de Lutjegaster broers komt geen dochter Weefke voor, en geen zoon Peter. Ecke Peters leefde nog in mei 1688. hypothese

Ecke Jansz van Burum

De tweede kandidaat komt uit Kollumerland, net over de Friese grens. Op 27 mei 1634 werd de boedel opgemaakt van wijlen Jan Timons, boer onder Burum op zo'n 42 pondematen kloosterland. Hij liet drie kinderen na: Timon (12), Nieske (10) en Ecke Jans, twee jaar oud, uit zijn tweede huwelijk met Wisck Luels. Voogd over de kleine Ecke was Ye Feringa.

Burum, 27 mei 1634: "Ecke Jans olt 2 iaeren"

Transcriptie

Nederdom vande kinderen: Timon Jans olt 12 iaeren, Nieske Jans dr olt in haer 10e iaer, Ecke Jans olt 2 iaeren.

Uit de boedelinventaris van wijlen Jan Timons, opgemaakt ten verzoeke van de voogden. Ye Feringa staat in dezelfde akte als voogd over "het laeste minderiarige weeskindt", Ecke. Meer over deze akte op De oudste vermeldingen.

Tresoar, Nedergerecht Kollumerland, weesboek 1633-1637, fol. 82. Scan: FamilySearch 3:1:3QHV-L3VC-G9S1-X

Een Ecke die in 1632 geboren is, kan de vader zijn van mannen die in 1684-1696 trouwen en lidmaat worden. Maar na 1634 is er van Ecke Jansz geen spoor meer gevonden. En er is een probleem: als Geertjen Eckes de dochter is van Ecke Peters, en als de Lutjegaster broers haar broers zijn, dan heette hun vader ook Peters en niet Jansz. hypothese

08De andere Feringa-families

Mijn lijn is niet de enige. Rond 1700 waren er in het Westerkwartier minstens vier groepen die de naam droegen, en een vijfde in Tolbert vanaf 1749. Ze worden elk op een eigen pagina beschreven.

Familie Waar en wanneer Pagina
De oudste naamdragers: Meyne, Iwe, Yaert, Paebe, Ile, Jelte, Wege, Bawke, Eelke, Jie Visvliet, Lutjegast, Langewold, Kollumerland, 1508-1655 De oudste vermeldingen
Noorder en Zuider Feringa, de Feringe heert, de borg Feringa tussen Visvliet, Lutjegast en Grootegast, 1540-1855 Heerden en borgen
De Westerpama-Feringa's: Jie Hilles Feringa, Tietje, Nieske, Dievertien en Eje Niehove, 1684-1750 De Feringa's van Westerpama
De Grijpskerker Feringa's: IJe Jeltes, Jelte IJes, Mense Jans, Arend Grijpskerk, Niehove, Oldekerk, 1685-1898 De Feringa's van Grijpskerk
Tolbert, Lutjegast, de stad Groningen, Feerwerd, de jonkers van Feringa en de naamaannemers van 1811-1812 1609-1812 Andere Feringa-families
Welke takken familie van elkaar zijn Familieverbanden
Bronnen, wat bewezen is en wat open staat Het onderzoek

Jan Feringa beschreef in 2010 ook een tak die rond 1865 naar Emmer-Compascuum trok en daar Veringa ging heten. Die tak heeft een eigen, katholieke voorgeschiedenis (via de stad Groningen en mogelijk Duitsland) en wordt in deze reeks niet behandeld.

09Bronnen

Archiefstukken bij deze pagina

  • Groninger Archieven, toegang 124 (DTB): kerkboek Lutjegast inv. 270 (lidmaten 1684-1685, begraven 1691 en 1698); kerkboek Niekerk inv. 303 (begraven 1667); doop- en trouwboek Oldehove inv. 345 (huwelijk 1695, dopen 1695-1696). Via AlleGroningers en Open Archieven.
  • Groninger rechtbankstukken (Luitenant en Hoofdmannen), 9 november 1686; carspelzaken Niehove 1702-1704. Scans via FamilySearch.
  • Tresoar, Nedergerecht Kollumerland (toegang 13-23): recesboek inv. 15 fol. 345 (15 april 1634) en weesboek 1633-1637 fol. 82 (27 mei 1634).
  • Burgerlijke stand Groningen en Friesland: geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten van generatie 1-4, met per akte de link op de pagina's in de stamboom.
  • Lidmaten Niekerk, Oldekerk en Faan 1653-1707, transcriptie Cor Enter, lidmatengroningen.nl.

Literatuur en eerder onderzoek

  • Jan Feringa, "Verschillende families met de naam Feringa" en "De naam Feringa", weblog, april 2010, janferinga.blogspot.com.
  • K. Feringa, Het geslacht Feringa afkomstig uit Doezum (1981), Groninger Archieven (niet ingezien).

Op WeRelate staan alle genoemde personen met per feit de bron, onder meer Gerard Feringa (1), Jacob Feringa (1), Ecke Feringa (1), Jacob Eckes (1), Ecke Unknown (1) en Ecke Peters (1).

Verder lezen in deze reeks

Zo verwijst u naar dit verhaal

Johan Peter Dijkstra, “Feringa”, JPD Stamboom, bijgewerkt 17 november 2026, https://stamboom.jpdijkstra.nl/verhalen/feringa/

Wijzigingen

  • 17 november 2026: eerste versie van de Feringa-reeks: deze hoofdpagina en zeven subpagina's.